Cyd-Enillydd Gwobr Cynaliadwyedd 2011 (2)

Disgrifiad o'r prosiect

Mae Ysgol Gynradd Gymunedol Ynysowen yn Aberfan, ger Merthyr Tudful wedi'i lleoli ger yr afon Taf ar waelod y dyffryn.  Mae'r ysgol wedi'i lleoli yn erbyn cefndir trawiadol o goed a bryniau.  Mae'r adeilad yn darparu cyfleusterau ar gyfer 300 o fyfyrwyr, 40 o leoedd meithrin a gweithgareddau cymunedol amrywiol dan un to.

Crewyd yr ysgol gan ddefnyddio egwyddorion dylunio ac adeiladu cynaliadwy, sy'n golygu bod lleoliad y safle, deunyddiau naturiol, golau dydd a system awyru naturiol i gyd yn rhan annatod o'r dyluniad.

Yr Adeilad fel Arf Addysgu a Dysgu

Trwy'r adeilad i gyd, mae'r dull y cafodd yr ysgol ei hadeiladu a sut mae'n gweithredu fel adeilad o ddydd i ddydd yn cael eu defnyddio fel arf addysgol ar gyfer y myfyrwyr.  Mae'r strwythur sy'n bren wedi'i lamineiddio â glud (glulam) yn dangos sut mae'r adeilad yn sefyll lan, tra bod gwasanaethau'r adeilad â lliw arbennig wedi'u rhoi arnynt fel bod y plant yn gallu gweld y gwahanol beipiau a systemau a deall sut mae'r adeilad yn cael ei redeg.  Yn y cyntedd mae pibell dwr clir, fel bod y disgyblion yn gallu gweld a monitro faint o ddwr sy'n mynd i mewn i'r tanc storio.  Wrth ei ochor mae sgrin yn dangos faint o ynni a dwr mae'r ysgol yn ei defnyddio (ac arbed) gan dynnu sylw at y cysylltiadau rhwng yr adeilad a'r amgylchedd.

Dysgu drwy'r Dirwedd

Mae dyluniad y dirwedd ar gyfer yr ysgol yn parhau â themâu adeilad yr ysgol, gan ymestyn y dosbarth tu allan, gyda man ar gyfer dosbarth awyr agored.

Mae'r nodweddion addysgol o fewn y dirwedd yn cynnwys pwll ar gyfer trochi rhwydi ac ardal goetiroedd, lle gall y plant ddysgu am natur a bywyd gwyllt.  Mae'r dirwedd yn cydfynd â dyluniad yr adeilad a'r amgylchedd naturiol o'i amgylch trwy gyflwyno amrywiaeth o goed a llwyni brodorol ar y safle sy'n rhoi cynefinoedd naturiol newydd.

Cymerodd y tim dylunio camau i amddiffyn ecoleg yr ardal, gan gynnwys diogelu llwybr hedfan ystlumod a darparu blychau i ystlumod fel rhan o'r cynllun.

Golau ac Awyru Naturiol

Mae'r adeilad wedi'i lleoli i ganiatau'r dosbarthiadau i gael golau gogleddol cyson ym mhob un o'r mannau dysgu.

Pan fydd y golau naturiol yn isel, mae'r goleuadau artiffisial yn cydweddu â'r golau dydd naturiol i roi lefel cyson o olau.  Gyda synwyryddion golau ym mhob ystafell ni fydd y lefelau golau byth yn rhy uchel nac yn rhy isel.

Mae'r ysgol yn cael ei hawyru'n naturiol sy'n gwella amgylchedd mewnol yr ysgol i greu'r amgylchedd ddysgu gorau.  Mae system rheoli'r adeilad yn cynnwys synwyryddion sy'n monitro lefelau tymheredd a charbon deuocsid pob dosbarth unigol.  Mae'r system reoli hefyd yn rheoli'r ffenestri awtomatig i sicrhau bod y lefel cywir o awyru yn cael ei roi.

Deunyddiau a Gwresogi

Dewiswyd y deunyddiau a ddefnyddiwyd i adeiladu'r adeilad am eu perfformiad a'u gwydnwch trwy gydol eu hoes yn ogystal â'u rhinweddau esthetig a chynaliadwy.  Mae hyn yn cael ei ddangos yn ffrâm yr adeilad, ei strwythur a chladin sy'n defnyddio pren o ffynhonnell gynaliadwy.  Er mwyn lleihau'r defnydd o ynni gan yr ysgol dros ei hoes mae yna lefelau uchel o insiwleiddio yn y waliau, to a'r llawr, sydd wedi'i ddylunio fel bod angen llai o wres.  Mae'r rhan fwyaf o wres yr ysgol yn cael ei ddarparu gan system o 14 o ddyfrdyllau, bob un yn 100m o ddyfnder yn y ddaear sy'n trosglwyddo gwres cyson o'r ddaear i wresogi'r adeilad, gan leihau'r defnydd o ynni hyd yn oed yn fwy.  Defnyddir adnoddau'r ddaear hefyd i wresogi'r dwr poeth ar gyfer yr ysgol, gyda 10 panel solar dwr poeth ar y to sy'n wynebu'r de.  Mae'r dwr glaw o'r to yn cael ei gasglu a'i storio ac yn cael ei ailddefnyddio er mwyn fflysio holl doiledau'r ysgol, gan arbed llawer o ddwr ffres bob blwyddyn.